The vocabulary, phrasemic, and collocations in the Kiev-Pechersk Paterikon

DOI: https://doi.org/10.15407/akademperiodyka.557.178

---

The monograph is dedicated to the analysis of the lexical and phraseological layers withing the linguistic landscape of the Kyiv-Pechersk Patericon, the first original work of the paternal genre created in the pre-Mongol period. The study examines the text based on the 1553–1554 list of the Second Cassian edition, supplemented with  materials from other manuscript copies of other editions of the text. The author emphasizes the peculiarities of the relationship between Church Slavonic and vernacular elements.

This work is intended for historians of Slavic languages, Slavists, lexicologists, etymologists, humanities teachers and students, and anyone interested in the formation of national culture.

---

References:

1. Abramovych D. I. Izbornyk 1076 r. i Pateryky. Naukovyi zbirnyk Leninhradskoho tovarystva doslidnykiv ukrainskoi istorii, pysmenstva ta movy. Kyiv, 1931. T. 3. S. 65-74.
2. Abramovych D. Y. Yssledovanye o Kyevo-Pecherskom pateryke kak ystoryko-lyteraturnom pamiatnyke. Sankt-Peterburh: Typohrafyia Ymperatorskoi AN, 1902. 213 s.
3. Abramovych D. Y. K voprosu ob ystochnykakh Nestorova Zhytyia prep. Feodosyia Pecherskoho. YORiaS. Sankt-Peterburh, 1898. T. 3. Kn. 1. S. 243-246.
4. Artamonova M. V. Parnye ymenovanyia v drevnerusskom tekste: dys. … kand. fylol. nauk. Vladymyr, 2005. 171 s. URL: https://www.dissercat.com/content/parnye-imenovaniya-v-drevnerusskomtekste   (data zvernennia: 16.02.2022).
5. Arkhanhelskyi V. L. Frazeolohyia «Pouchenyia» Vl. Monomakha v sviazy s obshchymy voprosamy frazeolohyy russkoho yazyka: avtoref. dycs…. kand. fylol. n. Moskva, 1950. 16 s.
6. Belei L. O. Ne mynaiuchy ani tytly… Linhvobiohrafiia staroslovianskoi movy. Kyiv: Tempora, 2015. 256 s.
7. Bilykh O. P. Ukrainska redaktsiia tserkovnoslovianskoi movy kintsia XVI-XVII st.: problemy interferentsii ta morfolohichnoho unormuvannia: dys. … d-ra filol. nauk. Kropyvnytskyi, 2019. 527 s.
8. Bohrova K. M. Ustoichyvye sravnenyia v drevnerusskom tekste: semantyka y struktura: avtoref. dys. … kand. fylol. nauk. Yvanovo, 2012. 22 s.
9. Boichenko N. O. Stiiki diieslivni spoluky u publitsystychnomu teksti: typolohichni oznaky ta ekspresyvnyi potentsial: avtoref. dys. … kand. filol. nauk. Kyiv, 2002. 18 s.
10. Braun F. A. Fryand y Shymon, synovia variazhskoho kniazia Afrykana. YORiaS. 1902. T. 7. Kn. 1. S. 359-365.
11. Buhoslavskyi S. A. K voprosu o kharaktere y obeme lyteraturnoi deiatelnosty prp. Nestora. YORiaS. 1914. T. 19. Kn. 1. S. 131-186.
12. Buzuk P. P. Pro movu naidavnishoi ukrainskoi Yevanhelii. Zapysky istoryko-filolohichnoho viddilu VUAN. Kn. 12. Kyiv: Z druk. UAN, 1927. S. 1-11.
13. Bulakhovskyi L. A. Pytannia pokhodzhennia ukrainskoi movy. Kyiv: Vyd-vo AN URSR,1956. 220 s.
14. Vasylev Sh. Y. Frazeolohycheskye edynytsy voennoi tematyky drevnerusskohoiazyka XI-XIV vv.: avtoref. dyss. … kand. fylol. nauk. Sterlytamak, 2006. 24 s.
15. Vakhros Y. S. Naymenovanyia obuvy v russkom yazyke. 1. Drevneishye naymenovanyia, dopetrovskoi epokhy. Ezhehodnyk Ynstytuta po yzuchenyiu SSSR v Fynliandyy. Prylozhenye k № 6/10. Khelsynky, 1959. 271 s. https://doi.org/10.1515/9783110244700.271
16. Venedykta skhm. (Shchurat-Hlukha). Khreshchennia chy Khryshchennia? Yedynymy ustamy: Biuleten Instytutu bohoslovskoi terminolohii ta perekladiv. Lviv, 1998. Vyp. 2. S. 28-33.
17. Vyktorova M. A. Sostavytely Kyevo-Pecherskoho pateryka y eho pozdneishaia sudba. Fylolohycheskye zapysky. 1871. Vyp. 4. S. 1-39.
18. Vladymyrov P. V. Drevniaia russkaia lyteratura Kyevskoho peryoda KhI-KhIII vv. Kyev: Typohrafyia Ymperatorskoho unyversyteta Sv. Vladymyra N. T. Korchak-Novytskoho, 1900. 375 s.
19. Voitiv H. V. Movna reprezentatsiia poniattia «Bohorodytsia» u Kartotetsi Slovnyka ukrainskoi movy KhVI – pershoi polovyny KhVII st. U koordynatakh movy: zbirnyk naukovykh prats na poshanu profesora Lidii Kots-Hryhorchuk. Lviv: Pais, 2016. S. 146-158.
20. Volkova T. F. Khudozhestvennaia struktura y funktsyy obraza besa v Kyevo-Pecherskom pateryke. TODRL. Lenynhrad, 1979. T. 33. S. 228-237.
21. Voronyn N. N. K voprosu o nachale rostovo-suzdalskoho letopysanyia. Arkheohrafycheskyi ezhehodnyk za 1964 h. Moskva, 1965. S. 19-39.
22. Hardzanyty M. Bybleiskye tsytaty v lyterature Slavia Orthodoxa. TODRL. T. 58. Sankt-Peterburh, 2007. S. 28-41.
23. Hensorskyi A. I. Halytsko-Volynskyi litopys (leksychni, frazeolohichni ta stylistychni osoblyvosti). Kyiv: Vyd-vo AN URSR, 1961. 284 s.
24. Hoholina V. V. Poetyka bibliinoho intertekstu u «Kyievo-Pecherskomu pateryku»: dys. … kand. filol. nauk. Lviv, 2019. 245 s.
25. Holubynskyi E. E. Ystoryia kanonyzatsyy sviatykh v Russkoi Tserkvy. Moskva: Unyversytetskaia typohrafyia, 1903. 600 s.
26. Holubynskyi E. E. Ystoryia Russkoi Tserkvy: v 2 t. Moskva: Unyversytetskaia typohrafyia, 1901. T. 1, ch. 1. 968 s. https://doi.org/10.1136/bmj.1.2103.968-a
27. Holubynskyi E. E. Ystoryia russkoi tserkvy: v 2 t. Moskva: Unyversytetskaia typohrafyia, 1881. T. 1, ch. 2. 791 s. https://doi.org/10.1136/bmj.1.1063.791
28. Holubovskyi D. A. Semantyka poklonov y potseluev v «Povesty vremennykh let» y «Kyevo-Pecherskom pateryke». Slavianovedenye. 2008. № 5. S. 50-61.
29. Honcharenko A. V. Leksyka davnokyivskoi pysemnosti v aspekti perekladu. Vcheni zapysky TNU imeni V. I. Vernadskoho. Seriia: Filolohiia. Zhurnalistyka. T. 32 (71). № 6. Ch. 3. Kyiv, 2021. S. 30-35.
30. Horbach O. Z istorii ukrainskoi tserkovno-muzychnoi terminolohii. Oleksa Horbach: Biobibliohrafiia vchenykh-terminolohiv Ukrainy. Lviv: Liha-Pres, 2004.
31. Hrynchyshyn D. H. Chetia 1489 roku – vydatna konfesiina pamiatka ukrainskoi movy. Zapysky naukovoho tovarystva imeni T. H. Shevchenka. Lviv, 1995. T. SSKhKhIKh. Pratsi filolohichnoi sektsii. S. 251-276.
32. Hrushevskyi M. S. Istoriia ukrainskoi literatury. Kyiv: Lybid, 1993. T. 2. 261 s.
33. Hudzyi N. K. Tradytsyy lyteratury Kyevskoi Rusy v starynnykh ukraynskoi y belorusskoi lyteraturakh. Slavianskye lyteratury. Moskva: Yzd-vo AN SSSR, 1963. S. 14-46.
34. Hustynskaia letopys. Polnoe sobranye russkykh letopysei. Sankt-Peterburh: Typohrafyia E. Pratsa, 1843. T. 2. S. 231-373.
35. Getka Y., Moisiienko V. M. Spochatku bulo Slovo… Vid movnoho uzusu – do literaturnoi normy (Narys henezy ukrainskoi literaturnoi movy). Varshava: Vyd-vo Varshavskoho universytetu, 2024. 504 s.
36. Danylenko A. I. Vid Biblii do Shekspira. Panteleimon Kulish i formuvannia ukrainskoi literaturnoi movy. Kyiv: Krytyka, 2023. 432 s. (per. z anhl.).
37. Denysiuk V. V. Diakhronna frazeolohiia v rusystytsi: vektory doslidzhennia i problemy. Movoznavchyi visnyk: zb. nauk. prats. Cherkasy, 2020. Vyp. 29. S. 10-24.
38. Denysiuk V. V. Doslidzhennia istorychnoi frazeolohii v ukrainskomu movoznavstvi (50-ti rr. KhKh st. – 20-ti rr. KhKhI st.). Ezikov svyat. 2022. V. 20. Is. 1. P. 29-43.
39. Derybas V. M. Ustoichyvye hlaholno-ymennye slovosochetanyia russkoho yazyka. Moskva: Russkyi yazyk, 1983. 256 s.
40. Dydyk-Meush H. M. Kombinatoryka v ukrainskii movi XVI-XVIII st.: teoriia, praktyka, slovnyk. Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. I. Krypiakevycha NANU, 2018. 688 s.
41. Dubrovyna V. F. K yzuchenyiu slov hrecheskoho proyskhozhdenyia v sochynenyiakh drevnerusskykh avtorov. Pamiatnyky russkoho yazyka: voprosy yssledovanyia y yzdanyia. Moskva: Nauka, 1974. S. 62-104.
42. Dubrovyna V. F. O leksycheskykh hretsyzmakh v oryhynalnykh y perevodnykh zhytyinykh tekstakh po russkym spyskam. Pamiatnyky drevnerusskoi pysmennosty: yazyk y tekstolohyia. Moskva, 1968. S. 117-136.
43. Eremyn Y. P. Yz ystoryy drevnerusskoi publytsystyky KhI veka: Poslanye Feodosyia Pecherskoho k kniaziu Yziaslavu Yaroslavychu o latynianakh. TODRL. 1935. T. 2. S. 21-38.
44. Zhytye Feodosyia Pecherskoho / podh. teksta, per. y komment. O. V. Tvorohova. Pamiatnyky lyteratury Drevnei Rusy: XI – nachalo KhII vv. Moskva: Khudozhestvennaia lyteratura, 1978. S. 305-392.
45. Zatyliuk Ya. V. Mynule Rusi v kyivskykh tvorakh KhVII st.: teksty, avtory, chytachi: dys. … kand. ist. nauk. Kyiv, 2012. 371 s.
46. Zatyliuk Ya. V. «Paterykon Kyievo-Pecherskyi» Yosypa Tryzny yak dzherelo do vyvchennia praktyk istoriopysannia rannomodernoi doby. Naukovi zapysky NaUKMA. 2011. Vyp. 117. Istorychni nauky. S. 61-64.
47. Ivakin H. Yu., Balakin S. A. Pokhovannia v sarkofahakh Uspenskoho soboru Kyievo-Pecherskoi lavry. Pratsi tsentru pamiatkoznavstva: zb. nauk. prats. Kyiv, 2003. Vyp. 5. S. 85-104.
48. Izmailova N. O. Dominantni movlennievi zasoby stvorennia obrazu sviatoho v «Zhytii Teodosiia Pecherskoho» (KhI st.): avtoref. dys. … kand. filol. nauk. Kharkiv, 1998. 14 s.
49. Isichenko I., arkh. Psaltyr u literaturnomu zhytti Kyivskoi Rusi. Istoryko-literaturnyi zhurnal. Odesa, 2005. № 11. S. 30-43. https://doi.org/10.1515/nf-2005-0201
50. Isichenko Yu. A. Kyievo-Pecherskyi pateryk u literaturnomu protsesi kintsia KhVI – pochatku KhVII st. na Ukraini. Kyiv: Naukova dumka, 1990. 180 s.
51. Istoriia ukrainskoi movy. Leksyka i frazeolohiia / redkol.: V. M. Rusanivskyi (vidp. red.), V. L. Karpova, V. V. Nimchuk ta in. Kyiv: Naukova dumka, 1983. 744 s.
52. Kabanets Ye. P. Istoriia Pecherskoi kanonizatsii. Liudyna i svit. 1997. № 1. S. 20-25.
53. Kapas-Romaniuk M. M. Opysovi predykaty u staroukrainskii literaturnii movi XVI st. (na materiali «Volynskykh hramot»). Aktualni problemy ukrainskoi linhvistyky: teoriia i praktyka: zb. nauk. prats. Kyiv: Vydavnycho-polihrafichnyi tsentr «Kyivskyi universytet», 2008. Vyp. 16. S. 52-58.
54. Kapas-Romaniuk M. M. Stiiki diieslivni spoluky yak yavyshche istorii ukrainskoi literaturnoi movy. Aktualni problemy ukrainskoi linhvistyky: teoriia i praktyka. 2011. Vyp. 22. S. 116-137.
55. Karpov A. Yu. Prp. Kuksha – prosvetytel viatychei. Yssledovanyia po ystoryy do-monholskoi Rusy. Moskva: Kvadryha, 2014. S. 348-373.
56. Kyevo-Pecherskyi pateryk, yly Skazanyia o zhytyy y podvyhakh sviatykh uhodnykov Kyevo-Pecherskoi lavry / per. E. Poselianyna [Reprynt. yzd.]. Moskva: Yzd-vo ym. sviatytelia Yhnatyia Stavropolskoho, 1996. 384 s.
57. Kyevo-Pecherskyi pateryk po drevnym rukopysiam. V perelozhenyy na sovremennyi russkyi yazyk M. Vyktorovoi. Kyev: Typohrafyia Kyevo-Pecherskoi lavry, 1870. 165 s.
58. Kyevo-Pecherskyi pateryk / podh. teksta, per. y komment. L. A. Dmytryeva. Pamiatnyky lyteratury Drevnei Rusy: XII v. Moskva: Khudozhestvennaia lyteratura, 1980. S. 413-623.
59. Kozyrieva Z. H. Leksyka na poznachennia produktiv kharchuvannia z zerna (na materiali davnoruskykh pamiatok). Movoznavstvo. 1984. № 3. S. 65-71.
60. Kozmenko V. A. Hlaholno-ymennye frazeolohycheskye oboroty v sovremennom russkom lyteraturnom yazyke (Oboroty s hlaholom delat): avtoref. dyss. … kand. fylol. nauk. Kharkov, 1955. 19 s.
61. Koniavskaia E. L. Arsenyevskaia redaktsyia Kyevo-Pecherskoho pateryka. Vestnyk MHU. Seryia 9. Fylolohyia. 1983. № 2. S. 3-11.
62. Kostiuchuk L. Ya. Ustoichyvye slovosochetanyia v drevnerusskom delovom yazyke (po hramotam XI-XIV vv.) (Strukturno-hrammatycheskaia kharakterystyka): avtoref. dyss. … kand. fylol. nauk. Lenynhrad, 1964. 22 s.
63. Krymskyi A. E. Drevnekyevskyi hovor. Tvory v 5-ty tomakh. Kyiv: Naukova dumka, 1973. T. 3. S. 207-245.
64. Kubarev A. M. O redaktsyiakh pateryka Pecherskoho voobshche, v otvet na statiu «Obzor redaktsyi Kyevo-Pecherskoho pateryka…». Chtenyia v obshchestve ystoryy y drevnostei Rossyiskykh. 1858. Kn. III. S. 95-128.
65. Kuzmenkova V. A. Typolohyia opysatelnykh predykatov y ykh analohov v sovremennom russkom yazyke: avtoref. dyss. … kand. fylol. nauk. Moskva, 2000. 22 s.
66. Kupreianov Y. K. Obozrenye perhamentnykh rukopysei Novhorodskoi Sofyiskoi byblyoteky. Sankt-Peterburh, 1857. 47 s.
67. Kuchkyn V. L. Frahmenty Ypatevskoi letopysy v Kyevo-Pecherskom pateryke Yosyfa Tryzny. TODRL. Moskva-Lenynhrad, 1969. T. KhKhIV. S. 196-198.
68. Laryn B. O. Lektsyy po ystoryy russkoho lyteraturnoho yazyka (Kh – seredyna KhVIII veka). Moskva: Vysshaia shkola, 1975. 325 s.
69. Lekant P. A. Razvytye form skazuemoho. Mysly o sovremennom russkom yazyke: sbornyk statei / pod red. akad. V. V. Vynohradova. Moskva: Prosveshchenye, 1969. S. 140-154.
70. Leonyd, arkh. Dva pamiatnyka drevnerusskoi kyevskoi pysmennosty KhI y KhIII veka. Chtenyia v obshchestve ystoryy y drevnostei rossyiskykh. 1890. Kn. 2 (153). S. 8-26.
71. Letopys po Ypatskomu spysku. Yzdanye Arkheohrafycheskoi komyssyy. Sankt-Peterburh: Typohrafyia Ymperatorskoi AN, 1871. 616 s.
72. Letopys po Lavrentevskomu spysku. Yzdanye Arkheohrafycheskoi komyssyy. Sankt-Peterburh: Typohrafyia Ymperatorskoi AN, 1872. 512 s.
73. Lymonov Yu. A. Letopysanye Vladymyro-Suzdalskoi Rusy. Lenynhrad: Nauka, 1967. 200 s.
74. Lytvyna A. F., Uspenskyi F. B. Vybor ymeny u russkykh kniazei v Kh-KhVI vv. Dynastycheskaia ystoryia skvoz pryzmu antroponymyky. Moskva: Yndryk, 2006. 740 s.
75. Lytvyna A. F., Uspenskyi F. B. Pochemu variah Yakun «otbezhe ludy zlatoe»? Stseny Lystvenskoi bytvy 1024 h. Drevniaia Rus. Voprosy medyevystyky. 2016. № 1. S. 27-40.
76. Lokteva M. E. Drevnerusskye naymenovanyia Bohorodytsy (na materyale «Slovaria drevnerusskoho yazyka KhI-XIV vv.» y «Materyalov dlia Slovaria drevnerusskoho yazyka» Y. Y. Sreznevskoho). Problemy ystoryy, fylolohyy, kultury. Moskva – Mahnytohorsk – Novosybyrsk, 2011. № 3 (33). S. 469-474. https://doi.org/10.1038/474033a
77. Lomov A. H. Ustoichyvye slovesnye kompleksy drevneishykh russkykh letopysei: avtoref. … dyss. kand. fylol. nauk. Samarkand, 1969. 33 s.
78. Loputko O. P. Ustoichyvaia formula v ystoryy russkoho lyteraturnoho yazyka (Kh-KhV vv.). Novosybyrsk: NHPU, 2001. 226 s.
79. Lukyna H. N. Predmetno-bytovaia leksyka drevnerusskoho yazyka. Moskva: Nauka, 1990. 180 s.
80. Lukianenko A. M. O yazyke Nestorova zhytyia prepodobnoho Feodosyia Pecherskoho po drevneishemu yz doshedshykh spyskov. Varshava: Typ. Varsh. ucheb. okr., 1907. 79 s.
81. Lvov A. S. Leksyka «Povesty vremennykh let». Moskva: Nauka, 1975. 367 s.
82. Makaryi (Bulhakov). Obzor redaktsyi Kyevo-Pecherskoho pateryka, preymushchestvenno drevnykh. YpoRiaS. 1856. T. V. Vyp. 3. S. 126-167.
83. Matskiv P. M. Kontseptosfera Boh v ukrainskomu movnomu prostori. Drohobych: Kolo, 2007. 332 s.
84. Mezhzherina H. V. Liudyna v movnii kartyni svitu chasiv Kyivskoi Rusi. Kyiv: Kyivckyi natsionalnyi linhvistychnyi universytet, 2006. 448 s.
85. Myronova H. M. Zahalni nazvy odiahu v davnoruskii movi. Movoznavstvo. 1977. № 1. S. 50-59.
86. Mudrist peredvichna. Aforyzmy davnikh ukrainskykh myslyteliv KhI – poch. KhIKh st. / upor. V. Shevchuk. Vyd. 3. Kyiv: Klio, 2024. 438 s.
87. Musoryn A. Yu. Nekotorye teonymy tserkovnoslavianskoho yazyka drevnei Rusy. Vestnyk NHU. Novosybyrsk, 2002. Seryia: ystoryia, fylolohyia. T. 1, vyp. 1. S. 101-104.
88. Nykonov V. A. Ymia y obshchestvo. Moskva: Nauka, 1974. 278 s.
89. Nimchuk V. V. Davnoruska pobutova leksyka. Movoznavstvo. 1981. № 6. S. 30-40.
90. Nimchuk V. V. Davnoruska spadshchyna v leksytsi ukrainskoi movy. Kyiv: Naukova dumka, 1991. 416 s.
91. Nimchuk V. V. Leksyka pamiatok KhI-KhIII st. yak svidchennia narodnoi osnovy davnoruskoi literaturnoi movy. Zhanry i styli v istorii ukrainskoi literaturnoi movy. Kyiv: Naukova dumka, 1989. C. 5-56.
92. Nimchuk V. V. Pokhodzhennia ukrainskoi movy. Etnichna ta etnokulturna istoriia Ukrainy: u 3 t. Kyiv: Naukova dumka, 2005. T. 1, kn. 2. S. 440-448.
93. Olshevskaia L. A. Ystoryia zahlavyi v Kyevo-Pecherskom pateryke. Russkaia rech. № 2. 2003. S. 61-65.
94. Olshevskaia L. A. Ystoryia russkoi paterykohrafyy (Kyevo-Pecherskyi y Volokolamskyi pateryky): avtoref. dyss. … d-ra fylol. nauk. Moskva, 2003. 42 s.
95. Olshevskaia L. A. Kyevo-Pecherskyi pateryk (tekstolohyia, lyteraturnaia ystoryia, zhanrovoe svoeobrazye): avtoref. dyss. … kand. fylol. nauk. Moskva, 1979. 17 s.
96. Olshevskaia L. A. Kyevo-Pecherskyi pateryk. Drevnerusskye pateryky. Moskva: Nauka, 1999. S. 7-80.
97. Olshevskaia L. A. «Prelest prostoty y vymysla…». Drevnerusskye pateryky. Moskva: Nauka, 1999. S. 233-252.
98. Olshevskaia L. A. Typoloho-tekstolohycheskyi analyz spyskov y redaktsyi Kyevo-Pecherskoho pateryka. Drevnerusskye pateryky. Moskva: Nauka, 1999. S. 253-315.
99. Oparyna T. «Da v liudy tu knyhu kazat ne dlia cheho»: byblyoteka Symona Azaryna y otnoshenye k ukraynsko-belorusskoi knyzhnosty v Rossyy pervoi polovyny KhVII v. Mediaevalia Ucrainica: Mentalnist ta istoriia idei. T. IV. Kyiv: Instytut ukrainskoi arkheolohii ta dzhereloznavstva im. M. S. Hrushevskoho NAN Ukrainy, 1995. S. 86-103.
100. Orlov A. S. Ob osobennostiakh formy russkykh voynskykh povestei (konchaia XVII v.). ChOYDR. Moskva, 1902. Kn. 4. S. 1-50. https://doi.org/10.2307/1360959
101. Osinchuk Yu. V. Istoriia ukrainskoi bohosluzhbovo-obriadovoi leksyky. Kyiv: Vydavnychyi dim Dmytra Buraho, 2009. 176 s.
102. Ostapchuk Yu. O. Realizatsiia tekstovykh katehorii prostoru ta chasu u zhytiiakh sviatykh (na materiali rosiiskoi redaktsii «Pateryka Pecherskoho…»): avtoref. dys. … kand. filol. nauk. Kyiv, 2013. 16 s.
103. Pavlenko L. I. «Kyievo-Pecherskyi pateryk» yak dzherelo piznannia movnoi kartyny svitu davnikh ukraintsiv. Linhvostylistychni studii. 2017. Vyp. 7. S. 120-127.
104. Pavlov A. S. Krytycheskye opyty po ystoryy drevneishei hreko-russkoi polemyky protyv latynian. Sankt-Peterburh: Typohrafyia Ymp. AN, 1878. 210 s.
105. Pateryk Kyevskoho Pecherskoho monastyria / pod red. D. Y. Abramovycha. Sankt-Peterburh: yzdanye Ymperatorskoi arkheohrafycheskoi komyssyy, 1911. 275 s.
106. Pateryk Kyievo-Pecherskyi za druhoiu Kasiianivskoiu redaktsiieiu (1462 r.) / Uporiadkuvala, adaptuvala ukrainskoiu movoiu, sklala dodatky i prymitky Iryna Zhylenko / vidp. red. V. M. Kolpakova. Kyiv: VD «KM Academia», 1998. 348 s.
107. Pateryk [Tekst] / S. Kosov; uporiad. Yu. A. Mytsyk. Kyiv, 2007. 160 s.
108. Peretts V. N. Kyevo-Pecherskyi pateryk v polskom y ukraynskom perevode. Slavianskaia fylolohyia. Moskva: Yzd-vo AN SSSR, 1958. T. III. S. 174-210.
109. Petrushko L. A. «Blazheny plachiushchey…»: slozy i pechal u Kyievo-Pecherskomu pateryku. Kyiv: Natsionalna biblioteka Ukrainy imeni V. I. Vernadskoho, 2023. 428 s.
110. Peshchak M. M. Rozvytok davnoruskoho i staroukrainskoho naukovoho tekstu. Kyiv: Ukrainoznavstvo, 1994. 270 s.
111. Pymenova M. V. Ustoichyvye edynytsy drevnerusskoho teksta: semantyka y struktura. Naukovyi visnyk Khersonskoho derzhavnoho universytetu. Seriia: Linhvistyka. 2013. Vyp. 18. S. 45-50.
112. Pyshna N. I. Do istorii pisnespivu prychasnyi (kynonyk). Naukovi zapysky Ternopilskoho natsionalnoho pedahohichnoho universytetu. Seriia: Movo znavstvo. Ternopil: TNPU im. Volodymyra Hnatiuka, 2014. Vyp. 1 (23). S. 141-146.
113. Pivtorak H. P. Narysy z istorii davnokyivskoi (davnoruskoi) pysemnosti. Istoryko-linhvistychna slavistyka. Vybrani pratsi. Kyiv: Naukova dumka, 2015. 511 s.
114. Pivtorak H. P. Formuvannia i dialektna dyferentsiatsiia davnoruskoi movy: istoryko-fonetychnyi narys. Kyiv: Naukova dumka, 1988. 277 s.
115. Piddubna N. V. Formuvannia nomenklatury nazv relihiinykh sporud v ukrainskii movi: avtoref. dys. … kand. filol. nauk. Kharkiv, 2000. 19 s.
116. Povest vremennykh let. Pamiatnyky lyteratury Drevnei Rusy. Nachalo russkoi lyteratury. XI – nachalo XII veka / pod. red. D. S. Lykhacheva y L. A. Dmytrye va. Moskva: Khudozhestvennaia lyteratura, 1978. S. 23-277.
117. Povist vremianykh lit: Litopys (Za Ipatskym spyskom) / per. z davnoruskoi, pisliaslovo, koment. V. V. Yaremenka. Kyiv: Radianskyi pysmennyk, 1990. URL: http://litopys.org.ua/pvlyar/yar02.htm (data zvernennia: 16.02.2022)
118. Popov A. N. Ystoryko-lyteraturnyi obzor drevnerusskykh polemycheskykh sochynenyi protyv latynian (KhI-XV v.). Moskva: Typohrafyia T. Rys, 1875. 417 s.
119. Pop R. Drevneishyi otryvok Poslanyia Symona k Polykarpu. TODRL. Moskva – Lenynhrad, 1969. T. 24. S. 93-100. https://doi.org/10.1111/j.1468-2273.1969.tb00322.x
120. Potebnia A. A. Estetyka y poetyka. Moskva: Yskusstvo, 1976. 614 s.
121. Pryskoka O. V. Z istorii nazv pohrebalnykh sporud u pysemnosti Kyivskoi Rusi. Slovianskyi zbirnyk. Odesa, 1999. Vyp. VI. S. 47-54.
122. Pryskoka O. V. Z istorii nazv chernechykh sporud u pysemnosti Kyivskoi Rusi. Slovianskyi zbirnyk. Odesa: Astroprynt, 2003. Vyp. Kh. S. 47-54.
123. Pryskoka O. V. Ob odnom slove-symvole v drevnerusskoi pysmennosty. Sopostavytelnye y sravnytelnye yssledovanyia russkoho y druhykh yazykov: IV Mezhdunarodnyi sympozyum MAPRiaL: doklady (Belhrad – Novy-Sad, 8-10 oktiabria 1996 h.). Belhrad, 1997. S. 258-263. https://doi.org/10.1016/S0020-1693(97)90151-1
124. Puriaieva N. V. Tserkovno-obriadova terminolohiia: nomenklatura bohosluzhbovykh knyh. Volyn – Zhytomyrshchyna: istoryko-filolohichnyi zbirnyk z rehionalnykh problem. Zhytomyr, 2003. S. 86-103. https://doi.org/10.5962/p.418351
125. Rehushevskyi Ye. S. Peryfrazy v ukrainskii movi. Ukrainska mova y literatura v shkoli. 1984. № 4. S. 41-42.
126. Riazanovskyi F. A. Demonolohyia v drevnerusskoi lyterature. Moskva: Pechatnia A. M. Snehyrevoi, 1915. 126 s.
127. Sabadosh I. V. Ukrainski nazvy roslyn: istoriia, etymolohiia. Uzhhorod: PP Melnyk M. V., 2019. 1032 s.
128. Svientsitskyi I. S. Narysy z istorii ukrainskoi movy. Lviv: Dilo, 1920. 100 s.
129. Synaiskyi pateryk / yzd. podh. V. S. Holyshenko, V. F. Dubrovyna. Moskva: Nauka, 1967. 401 s.
130. Sinkevych N. O. «Paterykon» Sylvestra Kosova: pereklad ta doslidzhennia pamiatky. Kyiv: Feniks, 2013. 712 s.
131. Sobolevskyi A. Y. Lektsyy po ystoryy russkoho yazyka. Moskva: Unyversytetskaia typohrafyia, 1907. 309 s.
132. Sobolevskyi A. Y. Trudy po ystoryy russkoho yazyka. T. 2: Staty y retsenzyy. Moskva: Yazyky slavianskykh kultur, 2006. 688 s.
133. Sokolova E. N. Onomastycheskoe prostranstvo drevnerusskykh pamiatnykov pysmennosty Kyevskoi Rusy: avtoref. dys. … d-ra fylol. nauk. Cheliabynsk, 2010. 40 s.
134. Sreznevskyi Y. Y. Drevnye pamiatnyky russkoho pysma y yazyka (Kh-KhIV vv.). Obshchee povremennoe obozrenye. Sankt-Peterburh: Typohrafyia Ymp. AN, 1882. 390 s.
135. Tvorohov O. V. Tradytsyonnye ustoichyvye sochetanyia v «Povesty vremennykh let». TODRL. T. 18. Moskva – Lenynhrad: Yzd-vo AN SSSR, 1962. S. 277-284.
136. Tolochko P. P. Kyiv i Rus. Vybrani tvory. 1998-2008 rr. Kyiv: Akademperiodyka, 2008. 348 s.
137. Tolstoi L. N. O holode. Sobranye sochynenyi: v 22 t. Moskva: Khudozhestvennaia lyteratura, 1984. T. 17. S. 139-170. https://doi.org/10.2307/1575027 
138. Toporov V. N. Sviatost y sviatye v russkoi dukhovnoi kulture. T. 1: Pervyi vek khrystyanstva na Rusy. Moskva: Hnozys, 1995. 875 s.
139. Ukrainska aforystyka Kh-KhKh st. / za red. I. Dracha ta V. Cherniaka. Kyiv: Prosvita, 2001. 320 s.
140. Undolskyi V. M. Yosyf Tryzna, redaktor Pateryka Pecherskoho. ChOYDR. 1846. Kn. 3. S. 5-10.
141. Uspenskyi sbornyk KhII-KhIII vv. / pod red. S. Y. Kotkova. Moskva: Nauka, 1971. 770 s.
142. Fylyn F. P. Leksyka russkoho lyteraturnoho yazyka drevnekyevskoi epokhy (po materyalam letopysei). Uchen. zap. Lenynhrad. hos. ped. yn-ta ym. A. Y. Hertsena. Lenynhrad, 1949. T. 80. 249 s.
143. Fylyn F. P. Proyskhozhdenye russkoho, ukraynskoho y belorusskoho yazykov. Ystoryko-dyalektolohycheskyi ocherk. Lenynhrad: Nauka, 1972. 655 s.
144. Franko I. Ya. Istoriia ukrainskoi literatury. Chast persha. Vid pochatkiv ukrainskoho pysmenstva do Ivana Kotliarevskoho. Zibrannia tvoriv: u 50 t. Kyiv: Naukova dumka, 1983. T. 40: Literaturno-krytychni pratsi. S. 7-370.
145. Franchuk V. Yu. Do istorii imeni Volodymyr. Terytorialni dialekty i vlasni nazvy. Kyiv: Naukova dumka, 1965. S. 261-267.
146. Franchuk V. Yu. Druhyi pivdennoslovianskyi vplyv u «Slovi o polku Ihorevim» i «Zadonshchyne». Movoznavstvo. 2018. № 2. S. 70-81. https://doi.org/10.1016/S0741-8329(18)30161-7
147. Khudash M. L. Z istorii ukrainskoi antroponimii. Kyiv: Naukova dumka, 1977. 236 s.

148. Tsaralunha I. B. Variatyvnist u staroukrainskii literaturno-pysemnii movi KhIV-XV st. Khmelnytskyi: FOP Honta A. S., 2017. 448 s.

149. Tsymbaliuk-Skopnenko T. V. Nezamkneni struktury frazeolohichnykh odynyts yak obiekt frazeohrafichnoho opysu. U poshukakh
harmonii movy. Do 80-littia vid dnia narodzhennia N. F. Klymenko. Kyiv: Vydavnychyi dim Dmytra Buraho, 2020. S. 408-414.

150. Cherevko I. V. Semantyko-strukturna ta stylova kharakterystyka frazeolohizmiv v ukrainskykh pamiatkakh KhVI-XVII st.: avtoref. dys.              … kand. filol. nauk. Lviv, 2006. 20 s.

151. Cherevko I. V. Frazeolohiia pamiatok ukrainskoi movy KhVI-XVII st.: semantyka, struktura, styl. Lviv: Instytut ukrainoznavstva im. I.                Krypiakevycha NAN Ukrainy, 2013. 236 s.

152. Chernysh T. O. Slovianska leksyka v istoryko-etymolohichnomu vysvitlenni (hnizdovyi pidkhid). Kyiv: KNU im. Tarasa Shevchenka,                    2003. 480 s.

153. Chyzhevskyi D. S. Istoriia ukrainskoi literatury (vid pochatkiv do doby realizmu). Niu-York, 1956. 511 s.

154. Chychahov V. K. Yz ystoryy russkykh ymen, otchestv y famylyi (Voprosy russkoi ystorycheskoi onomastyky KhV-XVII vv.). Moskva:          Hosuchpedhyz, 1959. 129 s.

155. Shakhmatov A. A. Zhytye Antonyia y Pecherskaia letopys. Zhurnal Mynysterstva narodnoho prosveshchenyia. Sedmoe desiatyletye. Ch. SSSXVI. 1898. Mart. S. 106-149.

156. Shakhmatov A. A. Kyevo-Pecherskyi pateryk y Pecherskaia letopys. YORiaS. 1897. T. 2. S. 795-844.

157. Shakhmatov A. A. Neskolko slov o Nestorovom Zhytyy sv. Feodosyia. YORiaS. 1896. S. 46-65.

158. Shakhmatov A. A. Povest vremennykh let. T. 1. Letopys zaniatyi arkheohrafycheskoi komyssyy za 1916 hod. Petrohrad: yzdanye Arkheohrafycheskoi komyssyy, 1917. Vyp. 29.

159. Shakhmatov A. A. Razyskanyia o drevneishykh russkykh letopysnykh svodakh. Letopys zaniatyi arkheohrafycheskoi komyssyy za 1907 h. Sankt-Peterburh, 1908. Vyp. 20.

160. Shevelov Yu. V. Ukrainska literaturna mova. Zbirnyk Kharkivskoho istoryko-filolohichnoho tovarystva. Kharkiv, 1999. T. 8. S. 84-96. https://doi.org/10.1002/iroh.199900013

161. Shtandenko U. M. Frazeolohichni konstruktsii v staroukrainskii pamiattsi «Akty Poltavskoho polkovoho sudu 1668-1740 rr.». Volyn-Zhytomyrshchyna. Istoryko-filolohichnyi zbirnyk z rehionalnykh problem. Zhytomyr, 2015. Vyp. 26. S. 116-120.

162. Shubyna L. V. Hlaholnye peryfrastycheskye oboroty v sovremennom russkom yazyke: dyss. … kand fylol. nauk. Moskva, 1973. 253 s.

163. Yakovlev V. A. Pamiatnyky russkoi lyteratury XII y XIII vv. Sankt-Peterburh: Typohrafyia Ymp. AN, 1872. 195 s.

164. Yatsenko S. A. Nazvy produktiv kharchuvannia, strav i napoiv v ukrainskii movi XIV-XVII st. : avtoref. dys. … kand. filol. nauk. Kyiv, 2009. 20 s.

165. Das Väterbuch des Kiewer Höhlenklosters / hrsg. von Dieter Freydank, Gottfried Sturm; unter mitab. von Jutta Harneg. Übers. aus d. Altrussisch Altkirchenslawischen. Leipzig: Koehler @ Amelang, 1988. 390 s.

166. Franclin S. Booklearning and Bookmen in Kievan Rus’: A Survey of an Idea. Harvard Ukrainian Studies (HUS). 1988-1989. Vol. XII-XIII. P. 830-848.

167. Machek V. Ceská a slovenská jména rostlin. Praha: Nakladatelství Československé akademie věd, 1954. 366 s.

168. Seventeenth-Century on the Kievan Caves Monastery / With an Introduction by Paulina Lewin. Cambridge Mass., 1987. P. 3-116. https://doi.org/10.1177/026565908700300113

169. The Paterik of the Kievan Caves Monastery / transl. by M. Heppell. Cambridge (Mass): Harvard Ukranian Research Institute, 1988. 200 p.